నదుల పునరుజ్జీవనానికి సమగ్ర చర్యలు
విద్యలో జల సంరక్షణకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి: సీఆర్‌ పాటిల్‌
రూ.43,266 కోట్లతో నమామి గంగే కింద 527 ప్రాజెక్టులకు ఆమోదం
న్యూఢిల్లీ, అక్టోబరు 8 (ట్రైనెట్ న్యూస్):
నదుల పునరుజ్జీవనానికి మురుగునీటి శుద్ధి, భూగర్భజలాల నిర్వహణ, పర్యావరణ పునరుద్ధరణను సమన్వయం చేస్తూ సమగ్ర చర్యలు చేపట్టాలని కేంద్ర జలశక్తి మంత్రి సీఆర్‌ పాటిల్‌ సూచించారు. న్యూఢిల్లీలో ఆయన అధ్యక్షతన జరిగిన గంగా పునరుజ్జీవన సాధికార కార్యదళం 20వ సమావేశంలో నమామి గంగే కార్యక్రమం పురోగతిని సమీక్షించారు. కొనసాగుతున్న ప్రాజెక్టులను సకాలంలో పూర్తి చేయాలని, వివరణాత్మక ప్రాజెక్టు నివేదికలు, భూ లభ్యత తదితర అంశాల్లో పెండింగ్‌ సమస్యలను వేగంగా పరిష్కరించాలని సంబంధిత సంస్థలు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను ఆదేశించారు.
జల అంశాలను విద్యతో అనుసంధానించాలన్న ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ దార్శనికతకు అనుగుణంగా పాఠశాలల్లో నీటి సంరక్షణకు సంబంధించిన పాఠ్యాంశాలు ప్రవేశపెట్టాలని మంత్రి పేర్కొన్నారు. ఇంజినీరింగ్‌, సాంకేతిక విశ్వవిద్యాలయాల్లో ప్రత్యేక జల అంశాలు, ఉన్నత విద్యాసంస్థల్లో జల నిర్వహణ, పాలనపై కోర్సులకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలని సూచించారు.
368 ప్రాజెక్టులు పూర్తి
నమామి గంగే కార్యక్రమం కింద 2026 ఆగస్టు నాటికి రూ.43,266 కోట్ల వ్యయంతో 527 ప్రాజెక్టులకు ఆమోదం లభించగా, వాటిలో 368 పూర్తయినట్లు సమావేశంలో వెల్లడించారు. మురుగునీటి మౌలిక వసతుల విభాగంలో రోజుకు 6,603 మిలియన్‌ లీటర్ల శుద్ధి సామర్థ్యం, 5,245 కిలోమీటర్ల మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లక్ష్యంగా 219 ప్రాజెక్టులకు ఆమోదం ఇచ్చారు. వీటిలో 147 ప్రాజెక్టులు పూర్తికావడంతో రోజుకు 4,339 మిలియన్‌ లీటర్ల శుద్ధి సామర్థ్యం అందుబాటులోకి వచ్చింది. 4,615 కిలోమీటర్ల మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ నిర్మాణం పూర్తయింది.
బరౌనీ మురుగునీటి శుద్ధి కేంద్రం సవరించిన ప్రాజెక్టు నివేదికను పరిశీలన కోసం ఐఐటీ–బీహెచ్‌యూకు పంపినట్లు అధికారులు తెలిపారు. పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని శాంతిపుర్‌ శుద్ధి కేంద్రాల నివేదికకు కార్యనిర్వాహక కమిటీ ఆమోదం తెలిపిందన్నారు. శుద్ధి చేసిన మురుగునీటి పునర్వినియోగ విధానాలను బిహార్‌, పశ్చిమ బెంగాల్‌ ప్రకటించగా, ఝార్ఖండ్‌లో రాష్ట్ర మంత్రివర్గ ఆమోద ప్రక్రియ కొనసాగుతోందని వివరించారు.
గోమతి, నిరంజన, యమునా నదులపై సమీక్ష
ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని పిలిభీత్‌లో గోమతి నది ఉద్భవ ప్రాంత పునరుజ్జీవన పనులను ఆలస్యం లేకుండా ప్రారంభించాలని పాటిల్‌ సూచించారు. సరస్సు పునరుద్ధరణ, ప్రకృతి ఆధారిత విధానాలతో రోజుకు పది లక్షల లీటర్ల మురుగునీటిని శుద్ధి చేసే కేంద్రం ఏర్పాటుకు సంబంధించిన నివేదికకు ఆమోదం లభించినట్లు అధికారులు తెలిపారు. తాబేళ్ల ఆవాసం, పంచవాటిక పునరుద్ధరణ ప్రతిపాదనలు పరిశీలనలో ఉన్నాయన్నారు. టెండర్ల ప్రక్రియను సకాలంలో పూర్తి చేసి, రాష్ట్రస్థాయి పర్యవేక్షక కమిటీని ఏర్పాటు చేయాలని మంత్రి సూచించారు.
బిహార్‌లో నిరంజన లేదా ఫల్గు నది పునరుజ్జీవనానికి అటవీకరణ, భూగర్భజలాల పునర్భరణ, నీటిని భూమిలోకి ఇంకించే కందకాల ఏర్పాటు వంటి చర్యలపై చర్చించారు. సంబంధిత శాఖలతో సమన్వయం చేసుకుని పనుల పరిమాణాలు, వ్యయ అంచనాలను ధ్రువీకరించాలని రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని కోరారు.
యమునా నదిలోకి శుద్ధి చేయని మురుగునీటి ప్రవాహాన్ని తగ్గించేందుకు ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని మథుర–బృందావనం, కోసి–ఛాతా, ఆగ్రా, ఫిరోజాబాద్‌, ఇటావాలో చేపట్టిన ప్రాజెక్టులను సమీక్షించారు. ఢిల్లీలో మురుగునీటి నిర్వహణతోపాటు యమునా పర్యావరణ కార్యదళం ఏర్పాటు, చిత్తడి నేలల సంరక్షణ, డ్రోన్లతో మురుగుకాలువల సర్వే, కాలుష్య ప్రవాహాల పర్యవేక్షణ, నదిలో పర్యావరణానికి అవసరమైన నీటి ప్రవాహాన్ని పెంచే చర్యలపై చర్చించారు.
నదుల నిర్వహణపై ప్రత్యేక కోర్సులు
నదీ నగరాల కూటమి కింద జాతీయ స్వచ్ఛ గంగా మిషన్‌, జాతీయ పట్టణ వ్యవహారాల సంస్థ సంయుక్తంగా రూపొందించిన ‘పట్టణ నదుల నిర్వహణ సూత్రాలు’, ‘పర్యావరణహిత నదీతీర అభివృద్ధి’ కోర్సులను సమావేశంలో సమీక్షించారు. ఈ కోర్సుల్లో పరీవాహక ప్రాంతాలు, వర్షపు నీటి నిర్వహణ, వరద మైదానాల నియంత్రణ, నదీతీర జీవావరణం, వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే పట్టణ ప్రణాళిక వంటి అంశాలు ఉన్నాయి. నదుల నిర్వహణలో పర్యావరణ, సామాజిక, సాంస్కృతిక, ఆర్థిక అంశాలను అర్థం చేసుకునే నిపుణులను తయారు చేయడానికి ఈ కోర్సులు దోహదపడతాయని మంత్రి పేర్కొన్నారు.
నదుల పునరుజ్జీవనాన్ని దీర్ఘకాలిక ప్రజా ఉద్యమంగా మార్చేందుకు నిరంతర ప్రజా భాగస్వామ్యం అవసరమని పాటిల్‌ అన్నారు. స్వచ్ఛతా హీ సేవా–2026 కింద నిర్వహించిన పరిశుభ్రత కార్యక్రమాలు, అవగాహన చర్యలను సమీక్షించి, క్షేత్రస్థాయిలో జల సంరక్షణకు కృషి చేస్తున్నవారిని అభినందించారు. చిన్న నదుల పునరుజ్జీవనంపై న్యూఢిల్లీ, పుణె, గువాహటిలో నిర్వహించిన జాతీయ సంప్రదింపుల కార్యశాలల అంశాలను కూడా పరిశీలించారు.
తొమ్మిదో భారత అంతర్జాతీయ జల వారోత్సవం సందర్భంగా విడుదల చేసిన సుస్థిర పట్టణ నదుల నిర్వహణ విధాన చట్రం, నదుల్లో సూక్ష్మ ప్లాస్టిక్‌ కాలుష్య పర్యవేక్షణ విధానాలు శాస్త్రీయ నిర్వహణకు తోడ్పడతాయని సమావేశంలో పేర్కొన్నారు.
కేంద్ర జలశక్తి సహాయ మంత్రి రాజ్‌భూషణ్‌ చౌధరి, జలవనరుల శాఖ కార్యదర్శి అర్చనా వర్మ, తాగునీరు–పారిశుద్ధ్య శాఖ కార్యదర్శి అశోక్‌ కేకే మీనా, జాతీయ స్వచ్ఛ గంగా మిషన్‌ డైరెక్టర్‌ జనరల్‌ రాజీవ్‌ కుమార్‌ మిట్టల్‌, వివిధ శాఖలు, రాష్ట్రాల ఉన్నతాధికారులు పాల్గొన్నారు.
